ΚΟΥΓΚΙ ΣΟΥΛΙ (ΝΑΟΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ)

                                           

Το Κούγκι Σουλίου δεσπόζει περήφανο πάνω σε βραχότοπο και η ιστορία που το περιβάλει είναι από τις σημαντικότερες της περιοχής. Πρόκειται για έναν οχυρό χώρο στον οποίο βρίσκεται το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής. Σύμφωνα με την παράδοση, ο καλόγερος Σαμουήλ είχε χτίσει το εκκλησάκι το 1793. Ο ίδιος μαζί με άλλους πέντε Σουλιώτες προέβαλε ηρωική αντίσταση και αυτοθυσία, καθώς παρέμεινε στον χώρο ενώ οι υπόλοιποι Σουλιώτες είχαν αποχώρησει ύστερα από συνθηκολόγηση με τον Αλή Πασά. Σύμφωνα με την επίσημη ιστορία στις 16 Δεκεμβρίου του 1803 ο Σαμουήλ και οι πέντε Σουλιώτες αυτοπυρπολήθηκαν στην πυριτιδαποθήκη του οχυρού, ώστε να μην πέσουν στα χέρια του στρατού του Αλή Πασά τα τρόφιμα και τα πολεμοφόδια. Μετά την πτώση του Σουλίου ο Αλή Πασάς έκτισε στο Κούγκι θερινή έπαυλη και την επάνδρωσε μέχρι το 1820 που οι ξεριζωμένοι Σουλιώτες, 17 χρόνια μετά τον διωγμό τους, επέστρεψαν περήφανα. Το 1963 , έγιναν ανασκαφές και ανεγέρθηκε ξανά ο ναός της Αγίας Παρασκευής. Στο Κούγκι κάθε χρόνο στα πλαίσια των Εορτών του Σουλίου, που γίνονται την τελευταία Κυριακή του Μαΐου, γίνεται αναπαράσταση της αποχώρησης των Σουλιωτών καθώς και της ανατίναξης του Κουγκίου.

Συγκρότημα νερόμυλου, νεροτριβής και γεφυριών στην Ιερομνήμη Πωγωνίου. (κτίσμα του 19ου αιώνα).

 Το συγκρότημα αποτελείται από το κυρίως κτήριο το οποίο είναι διώροφο, ορθογωνικής διατομής σε κάτοψη, το οποίο παρουσιάζει αξιόλογα στοιχεία απλής λαϊκής αρχιτεκτονικής. Το ισόγειο στεγάζει το σύστημα λειτουργίας του μύλου (δύο μυλόπετρες, δύο φτερωτές κλπ), τα μαντάνια και τη νεροτριβή. Ο όροφος είχε χρήση κατοικίας του μυλωνά. Δίπλα ακριβώς από το κυρίως κτήριο υπάρχει πέτρινο ισόγειο κτίσμα με τη χοάνη κλπ, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας( το 1945 λειτουργούσε το μοναδικό στην περιοχή υδροηλεκτρικό εργοστάσιο για τις ανάγκες του χωριού). Στον περιβάλλοντα χώρο του συγκροτήματος υπάρχουν και δύο μικρά πέτρινα γεφύρια. Το συγκρότημα υδροδοτείται από την πηγή Νήστικος, η οποία απέχει περίπου 200 μέτρα.

Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων.

Η αφύπνιση και η ενημέρωση των πολιτών για την αξία των υγροτόπων τόσο στο περιβάλλον όσο και στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας επιδιώκεται κάθε χρόνο στις 2 Φεβρουαρίου από ποικίλους οργανισμούς και περιβαλλοντικές οργανώσεις. Κι αυτό γιατί η 2α Φεβρουαρίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων.

Την ημέρα εκείνη το 1971 υπογράφηκε στην πόλη Ραμσάρ του Ιράν η διεθνής σύμβαση για την προστασία των υγροτόπων. Η Ελλάδα υπέγραψε τη Σύμβαση Ραμσάρ το 1974 και ενέταξε στον Κατάλογο Υγροτόπων Διεθνούς Σημασίας 10 υγροτόπους: το Δέλτα Έβρου, τις Λίμνες Βιστωνίδα – Ισμαρίδα, τη λιμνοθάλασσα Πόρτο Λάγος και τις λιμνοθάλασσες Θράκης, το Δέλτα Νέστου, τη Λίμνη Κερκίνη, τις Λίμνες Κορώνεια και Βόλβη, το Δέλτα Αξιού – Λουδία – Αλιάκμονα και Αλυκής Κίτρους, τις λίμνες Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα, τον Αμβρακικό Κόλπο, τις Λιμνοθάλασσες Μεσολογγίου – Αιτωλικού και το Δάσος Στροφυλιάς – Λιμνοθάλασσα Κοτύχι. Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 3 της Σύμβασης, η χώρα οφείλει να προστατεύσει το σύνολο των υγροτόπων που βρίσκονται στην επικράτειά της και όχι μόνο αυτούς που χαρακτηρίζονται ως διεθνούς σημασίας.

Όπως ορίζει η «Σύμβαση για τους Υγροτόπους Διεθνούς Σημασίας ως Ενδιαιτήματος Υδροβίων Πουλιών», η Σύμβαση Ραμσάρ δηλαδή, ο ορισμός των υγροτόπων διατυπώνεται ως εξής: «υγρότοποι είναι οι φυσικές ή τεχνητές περιοχές αποτελούμενες από έλη με ποώδη βλάστηση, από μη αποκλειστικώς ομβροδίαιτα έλη με τυρφώδες υπόστρωμα , από τυρφώδεις γαίες ή από νερό. Οι περιοχές αυτές είναι μονίμως ή προσωρινώς κατακλυζόμενες με νερό το οποίο είναι στάσιμο ή ρέον, γλυκό, υφάλμυρο ή αλμυρό και περιλαμβάνουν επίσης εκείνες που καλύπτονται από θαλασσινό νερό το βάθος του οποίου κατά τη ρηχία δεν υπερβαίνει τα έξι μέτρα». Κατά την ίδια σύμβαση στους υγροτόπους μπορούν να περιλαμβάνονται και οι «παρόχθιες ή παράκτιες ζώνες που γειτονεύουν με υγροτόπους ή με νησιά ή με θαλάσσιες υδατοσυλλογές, που έχουν βάθος μεγαλύτερο από έξι μέτρα κατά τη ρηχία αλλά βρίσκονται μέσα στα όρια του υγροτόπου όπως αυτός καθορίζεται ανωτέρω».

Σύμφωνα με στοιχεία που προέκυψαν από την απογραφή που διεξήγαγε το Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων- Υγροτόπων (ΕΚΒΥ), για τα υγροτοπικά οικοσυστήματα της Ελλάδας στο ηπειρωτικό τμήμα της χώρας στο πλαίσιο του προγράμματος WetMainAreas «Βελτίωση της αποτελεσματικότητας στη διατήρηση των υγροτόπων της Βαλκανικής Μεσογείου», που χρηματοδοτείται από το INTERREG BalkanMed, η Ελλάδα διαθέτει 1.383 υγρότοπους και η συνολική τους έκταση είναι μεγαλύτερη από 200.000 εκτάρια.

Τη μεγαλύτερη έκταση καταλαμβάνουν οι παράκτιοι υγρότοποι (εκβολές, δέλτα κ.λπ.), οι φυσικές και οι τεχνητές λίμνες, ενώ παρατηρείται μεγάλο πλήθος τεχνητών λιμνών, εσωτερικών ελών και μικρών λιμνών.

Το Ρολόι των Ιωαννίνων.

Αρχικά το Ρολόι ήταν χτισμένο σε θέση βόρεια της σημερινής πλατείας, στη συμβολή της κεντρικής πλατείας με την οδό Αβέρωφ. Σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε από το σπουδαίο αρχιτέκτονα Περικλή Μελίρρυτο, ο οποίος κατασκεύασε μερικά από τα σημαντικότερα δημόσια και ιδιωτικά κτίρια της πόλης των Ιωαννίνων, όπως το Καπλάνειο Μέγαρο, την Παλιά Ζωσιμαία Σχολή, και την Παπαζόγλειο Υφαντική Σχολή.

Το Ρολόι έγινε κατά παραγγελία του Οσμάν Πασά του Κούρδου, που υπήρξε Γενικός Διοικητής Ηπείρου και Αλβανίας, το 1905, με την ευκαιρία των Ιωβηλαίων του Σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ Β’. Αποτελείται από έναν κομψό διάτρητο πυργίσκο που είναι μείγμα νεοκλασικού και ανατολίτικου ρυθμού. Παρατηρώντας το, μπορεί κανείς να δει στο πάνω μέρος του ένα πέτρινο ωραίο κιγκλίδωμα, ενώ οι μικρές κολώνες του, που στηρίζουν το θόλο, είναι από χυτό σίδηρο και φέρουν πολυγωνικά κιονόκρανα. Η καμπάνα του είναι βενετσιάνικη. Στις τέσσερις πλευρές του υπάρχουν εντοιχισμένες πλάκες με οθωμανικά σύμβολα, καθώς και κρήνες. Εν γένει, πρόκειται για μία άρτια κατασκευή που είναι κράμα τριών πολιτισμών, και γι’ αυτό το λόγο θεωρείται υπόδειγμα νεοκλασικού κτίσματος.

Το 1918 το Ρολόι υπέστη από λάθος καταστροφές, κατά τη διάρκεια παρέλασης του πυροβολικού, κι έτσι αποξηλώθηκε. Επτά χρόνια αργότερα, το 1925, αναστηλώθηκε και μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση. Το 1926 στο Ρολόι υπήρχε ο παλιός μηχανισμός, και λειτουργούσε με βαρίδια ολλανδικής καταγωγής. Μέχρι τη δεκαετία του ’60 το κούρδιζαν με μανιβέλα. Το 1963 η τότε δημοτική αρχή της πόλης τοποθέτησε μοτέρ. Μετά από 85 χρόνια λειτουργίας όμως, εν έτει 2010, το μοτέρ χάλασε και ήταν αδύνατο να βρεθούν ανταλλακτικά και να επισκευαστεί ο μηχανισμός, καθώς το εργοστάσιο έκλεισε ήδη από τις αρχές του 1980. Ο νέος μηχανισμός που τοποθετήθηκε το 2012 είναι πιστό αντίγραφο των κλασικών μηχανικών ρολογιών, και αγοράστηκε από την Ελβετία αντί του ποσού των 5.000 ευρώ.

Πλέον, έχει χαρακτηρισθεί ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο (ΦΕΚ 642/Β/26-8-94), ενώ σχετικά πρόσφατα συντηρήθηκε και αναστηλώθηκε εκ νέου από την 6η Εφορεία Νεοτέρων Μνημείων.

Σήμερα το Ρολόι αποτελεί σημείο συνάντησης για τους Γιαννιώτες, αλλά και για τους επισκέπτες της πόλης, οι οποίοι από εκεί ξεκινούν τις εξορμήσεις τους στην αγορά και το κέντρο των Ιωαννίνων. Το ξεχωριστό στο είδος του αυτό κτίσμα έχει γίνει στις μέρες μας σήμα κατατεθέν της παραλίμνιας πόλης, κι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τοπόσημα της Ηπείρου.
Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο μία σπάνια φωτογραφία του 1905, που απεικονίζει το Ρολόι κατά την κατασκευή του, πριν υποστεί ζημιές και μεταφερθεί στη σημερινή του θέση. Κεντρικά τοποθετημένο, για να είναι ορατό από όλους, το Ρολόι διακρίνεται αισθητά από τα κτίρια που το περιβάλλουν, και δίνει μία κομψότητα στο σκληρό και ορεινό σκηνικό της Ηπείρου. Ακούραστα λοιπόν, εξακολουθεί να μετράει τις ώρες για 112 χρόνια, βλέποντας τον χρόνο να κυλάει, την ζωή να εξελίσσεται, την πόλη και τους ανθρώπους της ν' αλλάζουν.

                                                             Διάφορες Φωτογραφίες.

Ωραιόκαστρο Πωγωνίου.

Το Ωραιόκαστρο Πωγωνίου  (πρώην Λαχανόκαστρο) είναι χτισμένο κοντά στις πηγές «Γκλάβας» από τις οποίες σχηματίζεται ο ποταμός Γορμός, ένας από τους κυριότερους παραπόταμους του Καλαμά. Κοντά στο χωριό βρίσκεται ο καταρράκτης στην θέση «Δέση», σε μια περιοχή με πλούσια βλάστηση, καθώς και ένας νερόμυλος με δύο νεροτριβές, το πέτρινο δίτοξο κατωγέφυρο, αλλά και αρχαιολογικοί χώροι όπως τα ερείπια της ακρόπολης, τα ερείπια μονής και ναϋδρίου και προϊστορικοί ταφικοί τύμβοι και οικιστικά λείψανα που χρονολογούνται από την Ύστερη Χαλκοκρατία έως την Ελληνιστική περίοδο, που φανερώνουν την σημασία της περιοχής κατά την αρχαιότητα. Από τον λόφο που βρίσκονται τα ερείπια της ακρόπολης (θέση «Κάστρο»), υπάρχει πανοραμική θέα προς τον καταρράκτη και όλη την γύρω περιοχή, μέχρι και τους επιβλητικούς ορεινούς όγκους της Τύμφης.

Ο καταρράκτης  (Αεροφωτογραφία )

                                                           Ιστορία

Το Λαχανόκαστρο ήταν αρχαίο κάστρο. Υπήρξε μια από τις 60 περίπου ακροπόλεις των Μολοσσών που υπήρχαν κατά την Ελληνιστική περίοδο σε μια περιοχή που βρίσκεται μέσα στα όρια του σημερινού νομού Ιωαννίνων.

Οι Μολοσσοί ήταν μία από τις 14 ελληνικές φυλές των αρχαίων Ηπειρωτών, ίσως η πιο σημαντική. Ήταν κτηνοτροφικός λαός διαιρεμένος σε πολλές ημιανεξάρτητες φυλές και ζούσαν «κατά κώμας». Δηλαδή σε μικρούς οικισμούς -κώμες- και όχι σε πόλεις-κράτη.

Τον 3ο αιώνα π.Χ. στην περιοχή των Μολοσσών δημιουργήθηκαν πολλές μικρές ακροπόλεις. Ο λόγος για αυτήν την ξαφνική ανάγκη για οχυρώσεις δεν είναι ακριβώς γνωστός. Εικάζεται ότι πιθανό να ήταν πρωτοβουλία κάποιου ηγέτη τους (ίσως του βασιλιά Πύρρου) ή του Κοινού των Ηπειρωτών μέλος του οποίου έγιναν οι Μολοσσοί από το 231 π.Χ. Ή, ίσως, να ήταν μια αντίδραση στις συνεχείς επιθέσεις των Ιλλυριών από βόρεια, που κορυφώθηκαν όταν βασίλισσα των Ιλλυριών έγινε η Τεύτα (μετά το 231 π.Χ.). Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δραστηριότητες της Τεύτας ήταν η αφορμή για την πρώτη επίθεση των Ρωμαίων ανατολικά της Αδριατικής που αργότερα ξεκίνησαν την εισβολή τους στην Ελλάδα από τη Βόρεια Ήπειρο...

Αρχαία ακρόπολη των Μολοσσών που χρησιμοποιήθηκε σαν κάστρο και κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο.

Βρίσκεται λίγο βόρεια από το χωριό Ωραιόκαστρο της επαρχίας Πωγωνιανής του νομού Ιωαννίνων, σε ένα λόφο πάνω από τα κοιμητήρια του χωριού. 

Ερείπια Κάστρου. 

                                          Κατωγέφυρο ή Γεφύρι Του Ωραιοκάστρου

Δίτοξο γεφύρι στο Ωραιόκαστρο (πρώην Λαχανόκαστρο). Σύμφωνα με πληροφορίες κτίστηκε το 1889 και εξυπηρετούσε κυρίως την επικοινωνία πέντε χωριών (Δελβινάκι-Δολό-Άγιο Κοσμά-Βήσσανη-Ωραιόκαστρο) με Βασιλικό-Γεροπλάτανο-Κεφαλόβρυσο-Κόνιτσα.

Οδηγίες Πρόσβασης: 

Βρίκσκεται στην είσοδο του οικισμού αριστερά, πρίν απο το γήπεδο, μετά απο 500 μ. χωματόδρομο

Νομός: Ιωαννίνων. Κοινότητα:  Ωραιόκαστρου.  Ποταμός: Γόρμος. Υψόμετρο:  503 μέτρα.

Συντεταγμένες:  N 39° 59,260΄ E 020° 33,410΄

Πήγες Ποταμού Γορμου <<Γκλαβα>>

                                                Μουσική παράδοση.

O Πωγωνίσιος ρυθμός, είναι το κυρίαρχο μουσικό στυλ, του χωριού, αλλά και της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής. Λιτός, αργός, βαρύς. Οι αυθεντικοί και γνήσιοι γλεντζέδες, στο άκουσμα, του πωγωνίσιου κλαρίνου, συνοδεία βιολιού, λαούτου και ντεφιού, εξωτερικεύουν και εκφράζουν με πάθος συναισθήματα που δύσκολα θα διέκρινε και ο πιο έμπειρος ψυχολόγος.

Ο πόνος του μοιρολογιού, σε θλιβερά γεγονότα, συνυπάρχει με τον καημό της μάνας που ξεχωρίζεται απ΄ την θυγατέρα της, όταν παντρεύεται τον καλό της και πάει πλέον σε άλλο σπίτι, ή και άλλον τόπο.

Αλλά και το αντάμωμα συγγενών και φίλων, όπως και ο ξενιτεμός τους, εκφράζονται μέσα από τις πωγωνίσιες πληθωρικές μουσικές μελωδίες, αλλά και τους εύστοχους λαϊκούς στίχους, με απαράμιλλο τρόπο, που χαρακτηρίζει την ανθρώπινη οντότητα.

Η χαρά, η λύπη, η νοσταλγία, η αγάπη, ό έρωτας, ο ρομαντισμός κά, είναι στοιχεία που συναντούμε στους Πωγωνίσιους σκοπούς.

Εκτός βέβαια από Πωγωνίσια, πολύ συχνά ακούγονται, τραγουδιούνται και χορεύονται, μουσικοί σκοποί του Ζαγορίου, της Κόνιτσας, Τσάμικα, αλλά κά πανελλήνιοι ρυθμοί και τραγούδια.

Στο χωριό τα τελευταία χρόνια, 2 νέα παιδιά, με μουσική παιδεία, αλλά και πλούσια βιώματα ήχων, στίχων και χορών, ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΕΣΗΣ στο κλαρίνο και ο ΣΠΥΡΟΣ ΣΧΙΖΑΣ στο λαούτο, εξελίχθηκαν σε άξιους συνεχιστές ονομαστών καλλιτεχνών του είδους.

Το συγκρότημά τους, πλαισιωμένο και από άλλους ομοειδείς καλλιτέχνες, με τις αυθεντικές πωγωνίσιες εκτελέσεις κά, πρωταγωνιστεί σε πανηγύρια, γάμους κλπ. κοινωνικές εκδηλώσεις.

Στις 8 Σεπτεμβρίου, γιορτή της Παναγίας, στο αντάμωμα των μόνιμων και αποδήμων κατοίκων, αλλά και πολλών φίλων και επισκεπτών, μετά την κατανυκτική δοξολογία, ακολουθεί παραδοσιακό τραπέζι προσφερόμενο απ΄ την εκκλησιαστική επιτροπή.
Όλοι οι παρευρισκόμενοι  ενισχύουν με τον οβολό τους, κατά  την δύναμή του έκαστος, τον δίσκο της εκκλησίας που προορίζεται για έργα συντήρησης και αναβάθμισης των ιερών τόπων του χωριού.
Ακολουθεί 2ήμερο αυθεντικό πωγωνίσιο γλέντι, με έκδηλο παλμό και μεράκι.

Στιγμές από το Πανηγύρι του χωρίου στις 08-09-2019

Ο ξενώνας του Χωριού.

Το "ΠΑΝΟΡΑΜΑ", τύποις και ουσία. Παραδοσιακός στην όψη, σύγχρονος στις λειτουργικές του υποδομές, μα πιο πολύ φιλόξενος και προσιτός, χάρις στην φροντίδα και την επαγγελματική ευαισθησία του ιδιοκτήτη του, του Δημητρίου Σχίζα.

Πέρα από την ξεκούραση και την γοητεία της φύσης, η παραμονή στον ξενώνα συνδυάζεται και με εξαιρετική κουζίνα, απαραίτητο συστατικό για μια ευχάριστη απόδραση απ΄την καθημερινότητά μας.

Α' ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΣΧΙΖΑΣ

Τηλ: +30 26570 41591-41440

Fax: +30 26750 41591

Κινητό: +30 6945 851131

Ωραιόκαστρο Πωγωνίου

Ιωάννινα

Παραδοσιακά καφενεία του Χωρίου.

                                                                                                                <<ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ>> ΣΥΝΤΑΚΑΣ

                                     

                                                                           <<ΠΑΝΟΡΑΜΑ>> ΣΧΙΖΑΣ 

Πανοραμική Θεά  

                                                     Διάφορες Φωτογραφίες 

Το γεφύρι του Παλαιόπυργου . (Γκρέτσι)

Το «γεφύρι στη θέση Γκρέτσι» είναι ένα από τα πιο όμορφα πέτρινα γεφύρια της Ηπείρου, εναρμονισμένο απόλυτα με το φυσικό περιβάλλον της περιοχής στην οποία κτίστηκε.

Το γεφύρι του Παλαιόπυργου είναι μια μονότοξη κατασκευή με δυο ανακουφιστικά ανοίγματα στα δυο του άκρα. Το μήκος του κυρίου του τόξου είναι 8,30 μέτρα και το ύψος του φτάνει τα 4 ½ μέτρα. Στις πλευρές του καταστρώματος του οι γκρίζες και οι άσπρες πέτρες που βρίσκονται εναλλάξ στοιχισμένες κάνουν την όλη κατασκευή ακόμη πιο όμορφη. Λέγεται ότι κτίστηκε στις αρχές του 19ου αιώνα (ίσως το 1830) χωρίς όμως να διασώζονται περισσότερες πληροφορίες για το ποιος ήταν ο δημιουργός του.

                                             Πεζοπορική διαδρομή

 Αφετηρία μας το χωριό Παλαίοπυργος στο Άνω Πωγώνι. Ξεκινάμε από το χωριό με αρχικό προορισμό το γεφύρι του Γκρέτσι,ακολουθώντας τον δρόμο που διασχίζει τον οικισμό και κατευθύνεται προς τη ποταμιά. Το τμήμα αυτό της διαδρομής μας είναι περίπου 3,5 χιλιόμετρα και είναι το μοναδικό κομμάτι της που έχει επαρκή σήμανση.

Φτάνοντας στο πανέμορφο γεφύρι του Γκρέτσι, δεν περνάμε στην απέναντι πλευρά του αλλά στρίβουμε δεξιά και ακολουθούμε έναν δασικό δρόμο που κινείται παράλληλα και αντίθετα προς τη ροή του ποταμού. Από το σημείο αυτό και στη συνέχεια δεν υπάρχει καμία σήμανση στη περιοχή αφού στο Πωγώνι ελάχιστα τμήματα των πεζοπορικών διαδρομών είναι χαρτογραφημένα.

Ακολουθώντας το ποτάμι στη πορείας μας συναντάμε και τον παλιό διατηρητέο νερόμυλο που βρίσκεται λίγο πιο πάνω από το γεφύρι. Όταν ο χωματόδρομος στρίβει και περνάει στην απέναντι πλευρά του ποταμού, εμείς τον εγκαταλείπουμε. Ακολουθούμε το μονοπάτι που συνεχίζει παράλληλα προς τη δεξιά πλευρά της όχθης του ποταμού και αντίθετα προς τη ροή των νερών του. Το τελευταίο αυτό τμήμα της διαδρομής είναι και το πιο δύσκολο. Ανηφορίζουμε μέσα από δυσδιάκριτα μονοπάτια (γιδόστρατες) και πολλές φορές χρειάζεται και λίγο ψάξιμο για να τα εντοπίσουμε.

Το τέλος της σύντομης ανηφορικής μας πορείας βρίσκεται στο χωριό Κάτω Μερόπη, εκεί όπου είναι και το τέλος της πεζοπορικής μας διαδρομής.

* Στην Αρχαιότητα ο ποταμός λεγόταν «Δώδων». Το όνομα «Γορμός» το πήρε από ένα απότομο κομμάτι (γορμός=γκρεμός) του λεκανοπεδίου που διασχίζει. * Η παλαιότερη ονομασία του οικισμού ήταν Μέβδεζα. Η μετονομασία σε Παλαιόπυργος έγινε με το ΦΕΚ 76/2 Μαΐου του 1927.

Δελβινάκι: Στο Πωγώνι της παράδοσης και της ιστορίας.

Το Δελβινάκι είναι χωριό του νομού Ιωαννίνων. Αποτελεί ιστορική έδρα του δήμου Πωγωνίου και έδρα της Δημοτικής Ενότητας Δελβινακίου. Μέχρι το 2011 υπαγόταν στην επαρχία Πωγωνίου και είναι κτισμένο σε υψόμετρο 700 μέτρων μεταξύ των βουνών Κασιδιάρη και Κουτσοκράνα. Παράλληλα είναι η έδρα της Μητρόπολης Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης. Απέχει περίπου 70 χλμ από τα Ιωάννινα και σύμφωνα με την απογραφή του 2011, ο πληθυσμός του ανέρχεται σε 772 μόνιμους κατοίκους.

Η ιστορία του Δελβινακίου

Τα σύνορα του Δελβινακίου έχουν διαμορφωθεί επί τουρκοκρατίας το 1873 με τον αυτοκρατορικό οροθετήριο τίτλο (Συνορλεμέ) του Τουρκικού κτηματολογίου Αργυροκάστρου. Για την ονομασία του υπάρχουν διιστάμενες απόψεις. Η μία εκδοχή απ΄ αυτές λέει, ότι πήρε την ονομασία του από το Ιταλικό από τους απέραντους αμπελώνες που είχαμε στην περιοχή μας και καλλιεργούνταν παλαιά καθώς και από την καλή ποιότητα κρασιών που παρήγαγε την εποχή εκείνη. Η δεύτερη εκδοχή θέλει να πιστεύει ότι η ονομασία του προήλθε από το Δέλβινο της Αλβανίας λόγω της μεγάλης ομοιότητας των τοποθεσιών. Σαν χρόνο κτίσεως του Δελβινακίου αναφέρεται το 1121, ντοκουμέντα όμως μαρτυρούν και διαψεύδουν την εκδοχή αυτή και τον τοποθετούν πολύ παλαιότερα ακόμη και προ Χριστού. Τα βασικότερα από αυτά αναφέρονται στον πλησίον της κεντρικής βρύσης χώρο όπου κατά την παράδοση βρέθηκαν ένα μικρό και ένα μεγάλο κτίσμα που ίσως να πρόκειται για ειδωλολατρικούς ναούς αλλά και το γεγονός ότι στους γύρω λόφους βρέθηκαν τάφοι, πήλινα αγγεία, τόξα, βελοθήκες και λίθοι σχήματος κεφαλής αγελάδας και ακόμη ότι οι πρώτοι κάτοικοί του ήταν Αιολείς.

Το Δελβινάκι συγκροτημένο σε συνοικισμό, χρονολογείται περίπου στο 1620 με την σύμπτυξη μικρών οικισμών ( από Κτηνοτρόφους και Γεωργούς ), όπως η Γάλιανη, ο Κλοκός, η Μεσσαριά, η Σωτήρα, η Πλασιάβιστα όπου σώζονται ακόμη τα ερείπια. Οι πρώτοι κάτοικοι του ήταν εκείνοι που προήλθαν από την σύμπτυξη αυτών των οικισμών, γεωργοί και κτηνοτρόφοι οι οποίοι αργότερα κατά ( μετά τον 16ον αιώνα ) άρχισαν να μεταναστεύουν ειδικά προς την Κωνσταντινούπολη και επιδόθηκαν στο εμπόριο και την βιοτεχνία. Έτσι δημιουργήθηκε ο πρώτος μεταναστευτικός πυρήνας Δελβινακιωτών στην Κωνσταντινούπολη ο οποίος χάριν στην οικονομική του ευρωστία έπαιξε σημαντικό ρόλο κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, πληρώνοντας σημαντικά ποσά ώστε να εξευμενίσει την κτηνώδη μανία του τυράννου Αλή Πασά των Ιωαννίνων.

Το Δελβινάκι στάθηκε ηρωικό προπύργιο στον ξεσηκωμό κατά του τυράννου της Ηπείρου και φυσικά οι αδιάκοποι αγώνες των κατοίκων του, έκαναν τον Αλή Πασά να εκμυστηρεύεται στους έμπιστούς του, ότι «το Δελβινάκι με τα γρόσια και το Σούλι με το ντουφέκι, του άσπρισαν τα γένια…».Η ιστορία του Δελβινακίου επί τουρκοκρατίας είναι τόσο μεγάλη που δεν είναι δυνατόν να εκτεθεί στις λίγες γραμμές αυτές. Για την ιστορία αναφέρετε ότι ο Αλή Πασάς πριν πληρωθεί και επειδή οι Δελβινακιώτες δεν ήθελαν την δουλεία, με διαταγή του έκαψε το Δελβινάκι δύο φορές, μία το 1765 και μία το 1788 όπου από τα τριακόσια σπίτια έμειναν μόνο δέκα. Με την οικονομική όμως στήριξη των μεταναστών από την Κωνσταντινούπολη ανοικοδομήθηκε το 1812 και απαριθμούσε 350 σπίτια και 3.500 κατοίκους. Αυτήν ακριβώς την περίοδο στο Δελβινάκι εγκαθίστανται ξένες οικογένειες προερχόμενες από τα γύρω μέρη του Πωγωνίου, την Αλβανία, την Κόνιτσα κλπ. Ειδικά δε από το χωριό Λέπενο, κεφαλοχώρι, 800 περίπου οικογένειες εγκαταστάθηκαν στο Δελβινάκι. Χαρακτηριστική για τα δεινά που πέρασε το Δελβινάκι, είναι και η γραφή από τον ιστορικό Ιωάννη Λαμπρίδη στο βιβλίο του ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ που γράφτηκε το 1888.

Συγκεκριμένα ο Λαμπρίδης κάνοντας λόγο για την δράση των Σπαχήδων (εισπράκτορες φόρων), καταγράφει μια σειρά δεινών τα οποία υπέφεραν οι κάτοικοι των χωριών, από την καταδυνάστευσή τους: «Ο μεν φόρος της δεκάτης ως και ο πρόσθετος ούτος, ήσαν ασήμαντοι, υπέρογκοι όμως δαπάναι, κολαφισμοί, φυλακίσεις, ατιμάσεις, αυθαιρεσίαι και τα τούτοις παραπλήσια , ήσαν συνήθη κατά την είσπαραξιν αυτών, αφετηρία και αφορμή πολλάκις γενόμενα ερημώσεων και διαλύσεων χωριών…»

Στην συνέχεια ο Λαμπρίδης περιγράφει ένα γεγονός που έγινε στο Δελβινάκι, όπου οι βιαιοπραγίες ανάγκασαν τους κατοίκους το 1644 να φονεύσουν τους σπαχήδες. Αρχηγός των κατοίκων ήταν κάποιος που άκουγε στο όνομα Αντωνίου.Μόλις μάθανε οι συγγενείς των σπαχήδων το γεγονός, πήραν στρατό και πήγαν στο χωριό και «…παραδίδοσι το χωρίον εις πυρ και σίδηρον απαγάγοντες και την γυναίκαν του ειρημένου προεστώτος…» γράφει χαρακτηριστικά ο Λαμπρίδης, ο οποίος αφού παραθέτει το τραγούδι που έβγαλε ο λαός για την τύχη της Αντώναινας, η οποία σκοτώθηκε από τους συγγενείς των σπαχήδων, παρατηρεί: «Μη οι κάτοικοι του Μ.(Δυτικά) της Ζίτσης χωρίου δεν προσεχώρησαν εις την κώμην ταύτην, μετά βίαιον θάνατον συγχωρίου αυτών υπό του σπαχή;»

Τι λοιπόν υποστηρίζει ο Λαμπρίδης; Ότι κάποιος κάτοικος των Γραμμενιών σκoτώθηκε από τον σπαχή της περιοχής και επειδή οι υπόλοιποι φοβήθηκαν, μετακόμισαν στην Ζίτσα. Πιθανά και με βάση την προηγούμενη αφήγηση του ιστορικού, ότι συνέβη στο Δελβινάκι να είχε συμβεί και στους Γραμμενιούς. Κάποιοι ή κάποιος κάτοικος δεν άντεξε στην καταπίεση του σπαχή της περιοχής και τον σκότωσε. Μετά από αυτό όμως ήρθαν τα αντίποινα όπως και στο Δελβινάκι.Η τουριστική αξία που είχε αποκτήσει το Δελβινάκι τον 18ον αιώνα ήταν μοναδική. Πόλος έλξης των Ευρωπαίων ειδικά τουριστών υπήρξε η φαντασμαγορική τοποθεσία πάνω στην οποία είναι χτισμένο. Είναι αδύνατο να φανταστεί κανείς σε υψόμετρο 740 μ πάνω από την θάλασσα τέτοια γοητεία που προσφέρουν οι πέριξ της κοιλάδας που χτίστηκε το Δελβινάκι άνισου ύψους και σχήματος λόφοι με πλούσια βλάστηση σε όλους τους τόνους πρασίνου. Έτσι το Δελβινάκι πήρε από την διαρκή Έκθεση Ηπείρου το χρυσό μετάλλιο για την τουριστική του τοποθεσία.

Όταν ο Λόρδος Βύρων το 1809 επισκέφθηκε το Δελβινάκι αναφέρει ότι ευρέθη προ μαγευτικής θέας. Αυτό ήταν και το κίνητρο να δημιουργηθεί ένα τουριστικό κύμα Ευρωπαίων τουριστών προς το Δελβινάκι του 18ου αιώνα όπως του Γάλλου ιστορικού Pougueville και του συγγραφέα Leak.

Δυστυχώς όμως η όμορφη πρωτεύουσα του Πωγωνίου ουδέποτε αξιοποιήθηκε τουριστικά και μοιραία ακολούθησε τον δρόμο του μαρασμού και της αφάνειας όπως αλώστε και όλα τα γραφικά χωριά του Πωγωνίου και έμειναν στο περιθώριο της ανάπτυξης διεκδικώντας έστω μια θέση στην πολιτιστική ιστορία του Ελληνισμού.Κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο το Δελβινάκι έπαιξε μεγάλο ρόλο, είναι γνωστό για την δραστηριότητά του το Τάγμα Προκαλύψεως  Δελβινακίου υπό τον αντισυνταγματάρχη Μαρδοχαίο Φριζή,  ο οποίος έγινε θρύλος. Το Τάγμα Προκαλύψεως «πετούσε από νίκη σε νίκη» τις ημέρες της μεγάλης αντεπίθεσης. Δελβινάκι,, Καλπάκι, Κόνιτσα, Καλαμάς, Πόγραδετς, Πρεμετή. Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940 βρήκε τον Φριζή διοικητή του υποτομέα Δελβινακίου της 8ης Μεραρχίας. Το Τάγμα Δελβινακίου συνέλαβε τους πρώτους Ιταλούς αιχμαλώτους (15 αξιωματικούς, 700 οπλίτες), συνέτριψε την Ιταλική Μεραρχία Αλπινιστών “Τζούλια” , ανέκοψε την προέλαση των Ιταλών επιτυγχάνοντας την αναστροφή του μετώπου και προχώρησε στο Αλβανικό έδαφος. Ο επικεφαλής του Τάγματος Δελβινακίου Φριζής για τα λαμπρά στρατιωτικά του κατορθώματα δέχθηκε τηλεγραφικά συγχαρητήρια του βασιλιά Γεωργίου του Β’ και του πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά, προαγόμενος σε συνταγματάρχη επ’ ανδραγαθία. Εκεί, στην κορυφή Βίστριτσα, στις 5 Δεκεμβρίου του 1940, ο συνταγματάρχης Μαρδοχαίος Φριζής γίνεται θρύλος. Αρνείται να αφιππεύσει όταν τον χτυπούν ιταλικά αεροπλάνα. Είχε προσπαθήσει να αποκόψει τις ιταλικές δυνάμεις που υποχωρούσαν. Σκοτώνεται. Σε μια ήρεμη γωνιά της αλβανικής γης, κάτω από μια πελώρια βελανιδιά, οι στρατιώτες του τον θάβουν, όπως ήταν, με τη ματωμένη στολή.

Πέρα από τις γνωστές μάχες που δόθηκαν από το Τάγμα Δελβινακίου, το Δελβινάκι σώθηκε (δεν κάηκε από τις δυνάμεις κατοχής) γιατί οι κάτοικοι συγκέντρωσαν όλο τον οπλισμό του χωριού στο κεντρικό καφενείο και τον σκέπασαν με κάρβουνα οι Γερμανοί ψάχνοντας όλο το χωριό δεν βρήκαν ίχνος οπλισμού και περνώντας και από το κεντρικό καφενείο δεν είδαν καν τον σκεπασμένο οπλισμό, ήταν 25/01/1944 του Αγ. Γρηγορίου και από τότε ο Αγ. Γρηγόριος είναι προστάτης του Χωριού.

Ήθη και Έθιμα

Στα χωριά του Πωγωνίου, τους καλοκαιρινούς κυρίως μήνες και ποιο συγκεκριμένα στην πλατεία τους ή πιο συνηθισμένα στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας γίνονταν τα πανηγύρια. Στο Δελβινάκι γίνονται δύο Πανηγύρια στις 01 και 02 Μαΐου του Αγίου Αθανασίου και στις 26 Ιουλίου στης Αγίας Παρασκευής. Παρόλο που η κεντρική εκκλησία μας -ο ιερός Ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου – γιορτάζει στις 15 Αυγούστου για πολλούς και διαφόρους λόγους, δεν γίνεται στο Δελβινάκι πανηγύρι, προς όφελος των μικρότερων χωριών. Κάτι που τον τελευταίο καιρό εξετάζεται να ξεκινήσει και αυτό το πανηγύρι.

Τα πανηγύρια οργανώνονται από τον Δήμο Δελβινακίου πάνω από 100 χρόνια, με την συμμετοχή όλων των φορέων και των κατοίκων. Στο πανηγύρι του Αγ. Αθανασίου γίνεται το πρωί λειτουργία στον ομώνυμο Ναό και μετά το τέλος της λειτουργίας ακολουθεί γλέντι στο προαύλιο της και συνεχίζεται το βράδυ στην πλατεία του χωριού. Στο πανηγύρι της Αγ. Παρασκευής μετά την λειτουργία ακολουθεί γεύμα στον ίδιο χώρο κάτω από τα δέντρα, με φαγητά που φτιάχνονται με τον παραδοσιακό τρόπο ( σε καζάνια της εκκλησίας ) με ντόπιους μάγειρες, το φαγητό (συνήθως ρύζι με κρέας) είναι το καλύτερο και αξίζει κανείς να καθίσει να το δοκιμάσει. Το τσίπουρο και το κρασί ρέουν άφθονα.

Ανήμερα του Πάσχα (η καμπάνα κτυπάει στις 11 το πρωί) γίνεται η Δεύτερη Ανάσταση στους Αγ. Ταξιάρχες όπου μετά την λειτουργία όλοι οι παρευρισκόμενοι χωριανοί-και φίλοι δίνουν τον χαιρετισμό της αγάπης, με πρώτο τον παπά και την εικόνα περνάνε και όποιος χαιρετάει κάθεται δίπλα στην εικόνα και όταν έρθει ο επόμενος το ίδιο χαιρετάει και αυτός με την σειρά του με αποτέλεσμα όλοι οι συγχωριανοί να εύχονται σε όλους τα χρόνια πολλά και τσουγκρίζουν τα κόκκινα αυγά.

Ένας και από τους σκοπούς αυτού του εθίμου ήταν να διαλύονται και οι μικρό παρεξηγήσεις που είχαν δημιουργηθεί και να υπάρχει ομόνοια μεταξύ των χωριανών. Την εβδομάδα μετά το Πάσχα γίνεται καθημερινή λειτουργία σε όλα τα εξωκλήσια του χωριού μας, μετά δε την λειτουργία ακολουθεί το τσούγκρισμα των αυγών, το τσιπουράκι, το λουκουμάκι και τα εκλεκτά εδέσματα που έχουν φροντίσει να έχουν φτιάξει οι συγχωριανοί και οι συγχωριανές μας. Εάν σε κάποιο από τα εξωκλήσια δεν γίνει λειτουργία, τότε το εκκλησάκι θα λειτουργήσει κατά την ονομαστική του εορτή.

Ένα άλλο έθιμο του χωριού μας είναι το κάψιμο του καρνάβαλου την Καθαρή Δευτέρα στην κεντρική πλατεία με άφθονα νηστίσιμα φαγητά και με την οργάνωση του Δήμου, αφού έχουν προηγηθεί την Κυριακή της Αποκριάς οι φωτιές σε όλες της γειτονιές του χωριού μας με ξύλα που έχουν μαζέψει οι χωριανοί. Τα τελευταία χρόνια το έθιμο αυτό όλο και συρρικνώνεται. Επίσης αρχές Νοεμβρίου γίνεται η γιορτή του τσίπουρου, όπου ξεκινάει με την απόσταξη και τελειώνει με άφθονο ποτό, φαγητό, με όργανα και χορό μέχρι το πρωί.

Εκκλησίες

Οι εκκλησίες παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η κεντρική εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου είναι ρυθμού Βασιλικής χωρίς τρούλο με πολυσχιδή σχήματα γοτθικού ρυθμού. Χτίστηκε το 1619 και επεκτάθηκε το 1810 όπως αναφέρεται σε επιγραφές πάνω από την κυρία είσοδο και την είσοδο του γυναικωνίτη. Οι πέντε όμως λίθινοι κίονες με κιονόκρανα που βρίσκονται στον πρόναο μας κάνουν να παραδεχτούμε ότι, ή προϋπήρχε ναός προ του 10ου αιώνα ή από κάποια άλλη εκκλησία που υπήρχε μεταφέρθηκαν εκεί. Η πρώτη εκδοχή θεωρείται επικρατέστερη για δύο λόγους. 1ον κατά την ανακαίνιση του 1810 ευρέθηκαν ερείπια που μαρτυρούν την ύπαρξη αρχαίας πόλης. 2ον Ευρέθηκαν επίσης ερείπια κατά το στρώσιμο το 1901 αλλά σκεπάστηκαν αμέσως κατά την μαρτυρία αυτόπτη μάρτυρα χωρίς να δοθεί καμία συνέχεια στις ανασκαφές. Το τέμπλο της είναι ξυλόγλυπτο (1850) άφταστης αρχιτεκτονικής, καθώς και οι περισσότερες εικόνες της που χρονολογούνται από το 1620, ιερά ευαγγέλια, το παλαιότερο από το 1645 και πολλά σκεύη.

Οι εκκλησίες και τα εξωκλήσια του χωριού είναι:

• Κοίμηση της Θεοτόκου (κεντρική εκκλησία)
• Άγ. Δημήτριος
• Άγ. Μηνάς
• Άγ. Αθανάσιος (πρώην Ιερά μονή)
• Αγ. Γεώργιος
• Άγ. Κωνσταντίνος
• Αγ. Γρηγόριος
• Άι Λιάς
• Άγ. Ιωάννης
• Άγ. Φανούριος
• Άγ. Θεόδωρος (δεύτερη κεντρική εκκλησία)
• Άγ. Νικόλαος
• Αγ. Παρασκευή
• Αγ. Σωτήρα
• Αγ. Αναστασία
• Άγ. Ταξιάρχες (τρίτη κεντρική εκκλησία)
• Άγ. Σπυρίδωνας
• Παναγία η Μπολιάνιτσα
• Άγ. Παντελεήμων
• Πηγές:
  • e-delvinaki.gr
  • laografikodelvinakiou.blogspot.gr
  • el.wikipedia.org
  Σύνταξη κειμένου: Μίλτος Γήτας
  Επιμέλεια κειμένου: Ελευθερία Σακελλαρίου