Καταρράκτης Τζουμέρκων.

Ο Καταρράκτης είναι ένα χωριό χτισμένο  σε υψόμετρο 800 μέτρων,  βόρεια  της πόλης της Άρτας, στα Αθαμανικά Όρη που είναι γνωστά με την παραδοσιακή ονομασία Τζουμέρκα. Η παλαιότερη ονομασία του χωριού ήταν Σχωρέτσανα. Το 1927 μετονομάσθηκε και πήρε το σημερινό του όνομα από τους δίδυμους καταρράκτες που βρίσκονται σε πολύ μικρή απόσταση, λίγο πιο ψηλά από το χωριό. Οι παραδοσιακοί ξενώνες και οι σύγχρονες ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις θα ομορφύνουν τη διαμονή σας.

 Στις ρίζες των Αθαμανικών βουνοκορφών βρίσκονται δύο εντυπωσιακοί δίδυμοι καταρράκτες που σαν υδάτινοι φύλακες του βουνού κατεβάζουν με δύναμη τα ορμητικά τους νερά καθ’όλη τη διάρκεια του χρόνου. Οι καταρράκτες βρίσκονται κοντά στον οικισμό Κρυοπηγή που ανήκει στο χωριό Καταρράκτης στις δυτικές πλαγιές των Τζουμέρκων. Η παλαιότερη ονομασία του χωριού Καταρράκτης, μέχρι το 1927, ήταν Σχωρέτσαινα. Βρίσκονται σε υψόμετρο 1.360 μέτρων και είναι από τους ψηλότερους καταρράκτες της Ελλάδας. Ο βορινός καταρράκτης (ή ο αριστερός όπως φαίνονται) είναι πιο ορμητικός και έχει ύψος 87 μ., ενώ ο νότιος (στα δεξιά) φτάνει τα 100 μ. Από πάνω τους στέκονται οι βορειοδυτικές κορφές των Τζουμέρκων, δημιουργώντας έτσι ένα μαγευτικό τοπίο. Τα νερά από το βουνό καταλήγουν μετά από μια οφιοειδή πορεία 10 περίπου χιλιομέτρων στον ποταμό Άραχθο. Στην περιοχή των καταρρακτών έχει δημιουργηθεί πλακόστρωτη διαδρομή και γεφυράκια και έτσι η προσέγγιση είναι πολύ εύκολη, ενώ πολύ κοντά λειτουργεί και ένα αναψυκτήριο. Η φύση γύρω από τους καταρράκτες είναι η τυπική των ασβεστολιθικών πλαγιών του βουνού και με λίγο ψάξιμο στις γύρω πλαγιές μπορεί κανείς να ανακαλύψει διάφορα σπάνια είδη χλωρίδας των βουνών της Κεντρικής Ελλάδας. Καλύτερη εποχή για να τους επισκεφθείτε είναι προς τα τέλη του Μάη, καθώς τότε τα νερά είναι πολλά και η αίσθηση της δύναμης που θα νιώσετε κάτω από ένα τέτοιο θέαμα θα σας μείνει αξέχαστη.

 Η βλάστηση γύρω από τους καταρράκτες είναι πυκνή και αποτελείται κυρίως από πουρνάρια, φυλίκια, κουτσουπιές, κοκκορεβυθιές και δάφνες. Στα κάθετα βράχια φυτρώνουν διάφορα χασμόφυτα, ενώ στα πρανή του μονοπατιού και στα μικρά πλατώματα βγαίνουν πολλές ορχιδέες. Σημαντικά είδη της περιοχής είναι η Malcolmia orsiniana angulifolia που βγαίνει σχεδόν πάνω στους καταρράκτες, η ίριδα Iris sintenisii που προτιμά τα πιο σκιερά σημεία, το εντυπωσιακό ιμαντόγλωσσο Himantoglossum caprinum που θα το συναντήσετε σε διάφορα σημεία δίπλα στο δρόμο από το χωριό, η ορχιδέα Ophrys helenae και η σπάνια ορχιδέα Epipactis subclausa που βγαίνει στις γυμνές πλαγιές γύρω από τους καταρράκτες. Άλλα φυτά που μπορεί να συναντήσει κανείς είναι το θυμάρι Thymus stojanovii, η βοϊδόγλωσσα Buglossoides purpurocaerulea, η Knautia drymeia nympharum, η Putoria calabrica, το Sedum dasyphyllum, το Teucrium scordium scordioides, η Prunella vulgaris και οι ορχιδέες Epipactis helleborine, Gymnadenia conopsea, Neottia ovata, Dactylorhiza saccifera, Ophrys epirotica και O. apifera. 

 Στη γύρω περιοχή απαντούν περίπου 100 είδη πουλιών μερικά από τα οποία είναι πολύ σπάνια όπως το όρνιο και ο ασπροπάρης. Άλλα αρπακτικά είδη που ζουν στη περιοχή είναι ο χρυσαετός, η γερακίνα, ο πετρίτης, το βραχοκιρκίνεζο, το διπλοσάινο, το ξεφτέρι, ο μπούφος και ο φιδαετός. Η ορνιθοπανίδα συμπληρώνεται από είδη όπως βραχοτσοπανάκοι, κοράκια, βουνοτσιροβάκοι, αετομάχοι, γυδοβυζάχτρες, γαλαζοκότσυφες, πυρροκότσυφες, ελατοπαπαδίτσες, νεροκότσυφες, σταχτοσουσουράδες, καλόγεροι, γαλαζοπαπαδίτσες, θαμνοψάλτες, τρυποφράχτες και σπάνιες πετροπέρδικες.

Η ερπετοπανίδα περιλαμβάνει είδη, όπως η σαλαμάνδρα, η κιτρινομπομπίνα, ο γραικοβάτραχος, ο φρύνος, η πρασινόσαυρα, η σαύρα της Ρούμελης, το νερόφιδο, η σαΐτα, η δεντρογαλιά και η κοινή οχιά. Από τα θηλαστικά σημαντική είναι η περιστασιακή παρουσία της αρκούδας, του λύκου και του αγριόγατου. Αλλά είδη είναι οι βίδρες στα πιο χαμηλά, οι αγριόχοιροι, οι νυφίτσες, τα κουνάβια, οι ασβοί, οι αλεπούδες, οι λαγοί, οι δασομυωξοί, οι δεντρομυωξοί και οι σκίουροι. 

Πως θα πάτε

Τα Τζουμέρκα βρίσκονται 30 χλμ. από τα Ιωάννινα και 420 χλμ.από την Αθήνα. Μπορείτε να ακολουθήσετε την Εθνική Οδό Αθηνών-Πατρών, και μέσω του Ρίου να στρίψετε προς Άρτα και μετά προς το βουνό. Από την Άρτα ο Καταρράκτης απέχει 64 χλμ. αν ακολουθήσετε την πανέμορφη διαδρομή που από την Άρτα κινείται στα ανατολικά του Ξηροβουνίου και περνάει απέναντι στο γεφύρι της Πλάκας. Από τη Θεσσαλονίκη θα φτάσετε ακολουθώντας τη διαδρομή μέσω Εγνατίας φτάνοντας στα Ιωάννινα και ακολουθώντας τη διαδρομή από το χωριά Λάζενα, Καλέντζι και γεφύρι Πλάκας. Από εκεί το χωριό  Καταρράκτης απέχει 16 περίπου χιλιόμετρα.

Φωτογραφιες : ManisGeo
Πηγη: http://www.naturagraeca.com

Το Ωραιόκαστρο είναι χωριό της Τοπικής Κοινότητας με το ίδιο όνομα ανήκει στο Δημοτική Ενότητα Άνω Πωγωνίου του Δήμου Πωγωνίου της Περιφέρειας Ηπείρου. Μέχρι το 1955 λεγόταν Λαχανόκαστρο.. Είναι κτισμένο και από τις δύο όχθες του ποταμού Γορμού που πηγάζει από το Βουνό Μερόπη (Νεμέρτζικα) και χύνεται στον ΚαΛαμά. Είναι κτισμένο στις πλαγιές του όρους Κουτσόκρανο σε θέση πού του παρέχει ωραία θέα πάνω από το ομώνυμο κάμπο. Στην αριστερή πλευρά του ποταμού βρίσκονται τα ερείπια της Ακρόπολης του Λαχανόκαστρου που χρονολογείται από τον 3ο Π.Χ. αιώνα και διατηρεί ακόμα στοιχεία από τη μεσαιωνική περίοδο. Για την ετυμολογία της λέξης "Λαχανόκαστρο" υπάρχουν αρκετές εκδοχές εκ των οποίων επικρατέστερη θεωρείται η εξήγηση ότι το κάστρο βρίσκεται σε περιοχή πλούσια σε καλλιέργειες : λάχανα. Άλλη εκδοχή ότι ήταν σπουδαία πόλη-οχυρή θέση των Χαόνων, Χαανόκαστρο που περιέπεσε σε Λαχανόκαστρο. Υπάρχει και μια ερμηνεία για κάποιο Βυζαντινό Λαχανά εκ του οποίου το όνομα πήρε και το συγκεκριμένο Κάστρο.

 Σήμερα:Σήμερα παρά τη γενική δημογραφική ερήμωση της Επαρχίας Πωγωνίου το Λαχανόκαστρο προσπαθεί να διατηρηθεί ζωντανό χάρις στις φυσικές ομορφιές του. Κοντά στο χωριό βρίσκεται ο καταρράκτης στην θέση «Δέση», σε μια περιοχή με πλούσια βλάστηση, η πηγή του ποταμού Γορμού  (Γκλάβα), η πηγή Κεφαλόβρυσο, ένας νερόμυλος με δύο νεροτριβές, καθώς και πέτρινο δίτοξο γεφύρι το « Κατωγέφυρο». Λειτουργούν δύο εστιατόρια-καφενεία και ένας Ξενώνας. Τα άφθονα νερά επιτρέπουν την καλλιέργεια κηπευτικών στον ομώνυμο κάμπο.

 Ίχνη ζωής φαίνονται και στην εποχή του χαλκού, όπως μαρτυρά χάλκινη φυλλόσχημη αιχμή δόρατος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού (1.500-1.000 π.Χ.) καθώς και η ανακάλυψη τριών κιβωτιόσχημων τάφων.

 Βόρεια του χωριού και στην αριστερή όχθη Γορμού βρίσκεται ο ομώνυμος λόφος Λαχανόκαστρο, περιμετρικά του οποίου διακρίνονται ίχνη αρχαίας οχύρωσης ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων (3ος-1ος αιώνας π.Χ.). Σήμερα, διατηρούνται τα ερείπια δύο τουλάχιστον αρχαίων πυλών (η μια τοξωτή) και τριών τουλάχιστον πύργων (ο ένας ημικυκλικός). Το αρχαίο κάστρο φέρει μεγάλες μεταγενέστερες προσθήκες και επιδιορθώσεις σε τέτοιο βαθμό, που να κυριαρχεί η βυζαντινή ή μεσαιωνική χρήση του χώρου σε μεταχριστιανικούς αιώνες. Οι δύο υστερότεροι περίβολοι μήκους 550 μ. και 750 μ. περίπου (εσωτερικός και εξωτερικός) είναι κατασκευασμένοι στη γραμμή της αρχαίας οχύρωσης. Στη θέση «Μετερίζια» αναφέρονται ίχνη ύπαρξης αρχαίου οικισμού, ενώ βαθύ σπήλαιο υπάρχει στην περιοχή.

Πηγές:

• N.G.L. Hammond, Epirus, Oxford 1967, 270-271